ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ: ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΥΠΟΔΟΜΗ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Λίγα ... Ιστορικά

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΩΝ, ΔΙΚΤΥΟΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΕΝΩΝ ΣΕ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

Κύριος στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η υποστήριξη των διαδικασιών επείγουσας ιατρικής φροντίδας στο επίπεδο της υγειονομικής περιφέρειας (healthdistrict), μέσω της
ανάπτυξης ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος που καλύπτει τις ανάγκες όλων των συμμετεχόντων οργανισμών παροχής επείγουσας ιατρικής φροντίδας και τις ανάγκες συντονισμού, συνεργασίας και
συνέργιας μεταξύ τους. Η επείγουσα ιατρική φροντίδα αποτελεί ένα σημαντικό μέρος του συστήματος υγείας σε κάθε αναπτυγμένη χώρα και η παροχή υψηλού επιπέδου επείγουσας ιατρικής φροντίδας συμβάλει
σημαντικά στην ομαλή εξέλιξη της υγείας των ασθενών. Σ’ αυτό το πλαίσιο εξετάζεταιο χώρος της επείγουσας ιατρικής φροντίδα που παρέχεται εντός του πλαισίου μιας υγειονομικής περιφέρειας. Μια
υγειονομική περιφέρεια θεωρείται ότι αποτελείται από ένα Περιφερειακό Γενικό Νοσοκομείο, από ένα Κέντρο Άμεσης Ιατρικής Βοήθειας (ΚΑΙΒ), από διάφορα άλλα μικρότερα νοσοκομεία και από διάφορα κέντρα
υγείας. Εντός μιας υγειονομικής περιφέρειας, η διαχείριση ενός επείγοντος περιστατικού αφορά στην παροχή προ-νοσοκομειακής και ενδο-νοσοκομειακής επείγουσας ιατρικής φροντίδας στο περιστατικό. Η
επείγουσα ιατρική φροντίδα αρχίζει από τη στιγμή που αναφέρεται ένα συμβάν στην επιχειρησιακή μονάδα του ΚΑΙΒ και ολοκληρώνεται τη στιγμή που ο ασθενής εξέρχεται από το νοσοκομείο όπου διακομίζεται.
Η προ-νοσοκομειακή επείγουσα ιατρική φροντίδα παρέχεται στον τόπο του συμβάντος και συνεχίζεται κατά τη διακομιδή του περιστατικού με ασθενοφόρο από τον τόπο του συμβάντος στο Τμήμα Επειγόντων
Περιστατικών (ΤΕΠ) του επιλεγμένου νοσοκομείου. Η ενδο-νοσοκομειακή επείγουσαιατρική φροντίδα παρέχεται, κατά κύριο λόγω, στο ΤΕΠ όπου διακομίζεται το περιστατικό. Ειδικότερα, αναπτύχθηκαν,
πρωτότυπα πληροφοριακά συστήματα επείγουσας ιατρικής φροντίδας χρησιμοποιώντας, όπου είναι δυνατό, υπάρχοντα συστήματα των συμμετεχόντων φορέων με στόχο την υποστήριξη και την ολοκλήρωση των
διαδικασιών παροχής επείγουσας ιατρικής φροντίδας και την παροχή ολοκληρωμένης ιατρικής πληροφορίας των ασθενών στους συμμετέχοντες φορείς. Οι διαδικασίες παροχής επείγουσας ιατρικής φροντίδας
θεωρούνται ροές εργασίας (workflows) που εκτελούνται εντός και μεταξύ του ΚΑΙΒ και των ΤΕΠ των νοσοκομείων μιας υγειονομικής περιφέρειας. Στα πρωτότυπα συστήματα επείγουσας ιατρικής φροντίδας που
αναπτύχθηκαν, χρησιμοποιήθηκε η τεχνολογία ροής εργασιών (workflow technology) για την τυποποίηση και την υποστήριξη αυτών των διαδικασιών. Συγκεκριμένα, αναπτύχθηκε ένα πληροφοριακό σύστημα με τη
χρήση συστημάτων διαχείρισης ροής εργασιών – ΣΔΡΕ (workflow management systems) τα οποία εγκαταστάθηκαν στο ΚΑΙΒ και σε ένα ΤΕΠ για την εκτέλεση και τη διαχείριση των προ-νοσοκομειακών και των
ενδο-νοσοκομειακών διαδικασιών επείγουσας ιατρικής φροντίδας, αντίστοιχα. Τασυστήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για την ανάπτυξη δύο υπηρεσιοστρεφών πληροφοριακών συστημάτων για την ολοκλήρωση
και την αυτοματοποίηση των διεπιχειρησιακών διαδικασιών επείγουσας ιατρικής.
http://openarchives.gr
http://openarchives.gr/view/96760

Δημιουργός:

Πουλυμενοπούλου, Μικαέλα Ν.

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

Πρόκειται για την συστηµατοποιηµένη συλλογή του ιστορικού και της

κατάστασης υγείας ενός ασθενούς,  ο οποίος δηµιουργείται,  διατηρείται και

συντηρείται από έναν ιατρό ή  µια Μονάδα υγείας ή άλλον επαγγελµατία φροντίδας

υγείας. Σύµφωνα  µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Προτυποποίησης, Ιατρικός Φάκελος

είναι η αποθήκη όλων των πληροφοριών που αφορούν στο ιατρικό ιστορικό του

ασθενούς,  έτσι ώστε να αποτελεί τη βάση της διάγνωσης και της θεραπευτικής

αντιµετώπισης του ασθενούς αλλά και τη βάση επιδηµιολογικών ερευνών. Επιπλέον, 

παρέχει πληροφορίες διοικητικής,  οικονοµικής και στατιστικής φύσεως,  καθώς και

ποιοτικού ελέγχου [2]. 

Οι ιατρικοί φάκελοι ταξινοµούνται σε σχέση µε : 

ƒ Το περιεχόµενο:  Φάκελος ενδο-νοσοκοµειακών ασθενών,  Φάκελος εξω-

νοσοκοµειακών ασθενών, Φάκελος Φροντίδας Υγείας.  

ƒ Τη δοµή:  Φάκελος προσανατολισµένος στο πρόβληµα,  Φάκελος

προσανατολισµένος στο χρόνο,  Φάκελος προσανατολισµένος στην εργασία, 

Φάκελος προσανατολισµένος στην αντιµετώπιση του ασθενή.  

ƒ Το σκοπό:  Νοσηλευτικός φάκελος,  Ακτινολογικός φάκελος,  Φαρµακευτικός

φάκελος.  

ƒ Το  µέσο που χρησιµοποιείται για την καταγραφή:  Χειρόγραφος φάκελος, 

Ηλεκτρονικός φάκελος, Φάκελος Πολυµέσων, Φάκελος ασθενή σε µικροφίλµ. 

Πάντως ανεξάρτητα από την  µορφή που έχει,  κάθε ιατρικός φάκελος θα

πρέπει να περιέχει όλα τα δεδοµένα – πληροφορία που σχετίζεται  µε την κατάσταση

υγείας του ασθενή.  Η πληροφορία αυτή αναλυτικότερα αφορά το ιστορικό,  τη

κλινική εξέταση,  τη διάγνωση,  τα αποτελέσµατα εργαστηριακών –  παρακλινικών

εξετάσεων,  τις απεικονιστικές εξετάσεις,  δηλαδή ακτινογραφίες,  αξονικές

4τοµογραφίες, µαγνητικές,  υπέρηχοι,  τα ηλεκτροκαρδιογραφήµατα και τις

ενδοσκοπικές εξετάσεις, δηλαδή γαστροσκόπηση, κολονοσκόπηση κτλ.  

Συνήθως οι αντίστοιχες εξετάσεις συνοδεύουν τον φάκελο του ασθενούς υπό

την  µορφή  µε την οποία δηµιουργούνται στα αντίστοιχα εργαστήρια,  δηλαδή

προτυπωµένα έντυπα για  µικροβιολογικές –  βιοχηµικές εξετάσεις,  ακτινογραφικά

φιλµ,  χαρτιά ηλεκτροκαρδιογραφηµάτων,  συνοδευόµενα  µε χειρόγραφα

δυσανάγνωστα ιστορικά  µε σύνθετες, αποδιοργανωµένες σηµειώσεις και περιγραφές

ελεύθερων κειµένων που περιλαµβάνουν συνώνυµα ή συντµήσεις,  που ανατρέπουν

την σωστή οργάνωση. 

Αποτέλεσµα των  µορφών αυτών είναι η παραγωγή ενός  µεγάλου όγκου

ιατρικού φακέλου, µε  µεγάλη πιθανότητα απώλειας δεδοµένων, µε  µεγάλη δυσκολία

ανάκτησης πληροφορίας, µε ασύγχρονο συσχετισµό του ιστορικού  µε τις εξετάσεις

και την κλινική εξέταση. 

 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

Μέχρι σήµερα δεν υπάρχει ένας σαφής ορισµός ή µια ξεκάθαρη άποψη για τα

συστήµατα ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων  (ΗΙΦ), µε αποτέλεσµα να  µην υπάρχει

οµοφωνία τόσο για τον ΗΙΦ όσο και για την αντίστοιχη ηλεκτρονική υποδοµή του

ΕΣΥ. 

  http://www.agandreashosp.gr

http://www.agandreashosp.gr/depts/Hlektronikos_Fakelos.pdf

Ευστρατία Χ. Μούρτου

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

1. Πόσο έχει αυξηθεί η ζήτηση για προϊόντα πληροφορικής από νοσοκομεία και κλινικές στην Ελλάδα σε σχέση με προηγούμενα χρόνια; Ποιο είναι το μέγεθος της αγοράς;
Τα ιδιωτικά νοσοκομεία (που κινούνται με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια) έχουν από καιρό αντιληφθεί τα οφέλη της μηχανοργάνωσης τους και έχουν ήδη προχωρήσει σε κάποιες επενδύσεις κυρίως όμως στο διαχειριστικό-οικονομικό κομμάτι.

Από την άλλη πλευρά, τα δημόσια νοσοκομεία, όντας εγκλωβισμένα εδώ και χρόνια στα έργα Μηχανοργάνωσης Νοσοκομείων του Β ΚΠΣ (που ουδέποτε προκηρύχθηκαν) διαθέτουν αποσπασματικές εφαρμογές (και συνήθως από περισσότερες από 1 εταιρείες) με αποτέλεσμα η έννοια της μηχανοργάνωσης στις περισσότερες των περιπτώσεων να αφορά την ηλεκτρονική έκδοση έγγραφων ή στην καλύτερη περίπτωση η μηχανογραφική κάλυψη του λογιστηρίου και των αποθηκών. Προς το παρόν η εγκατάσταση ενός εξειδικευμένου νοσοκομειακού πληροφοριακού συστήματος (με υποστήριξη τόσο διοικητικών όσο και ιατρικών λειτουργιών) δείχνει να αποτελεί για τα δημόσια νοσοκομεία έργο “B Φάσης” παρότι υπάρχουν στην χώρα μας λύσεις έτοιμες προς χρήση με μικρό σχετικά κόστος και άμεσα αποτελέσματα.

Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο έντονη στο χώρο της υγείας η αναγκαιότητα της αναβάθμισης της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών με ταυτόχρονη μείωση του κόστους τους. Για το σκοπό αυτό, πέρα από διαδικασίες επιχειρηματικού ανασχεδιασμού (business process reengineering) σημαντική βοήθεια έρχονται να προσφέρουν και οι τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών και πληροφορικής. Έτσι, ολοένα και περισσότερα νοσοκομεία διεθνώς έχουν σε μεγάλο βαθμό υλοποιήσει ολοκληρωμένα πληροφοριακά συστήματα για την κάλυψη των αναγκών διαχείρισης τόσο διαχειριστικών και οικονομικών, όσο και ιατρικών δεδομένων. Τα πληροφοριακά αυτά συστήματα δίνουν την δυνατότητα αυτοματοποίησης μεγάλου αριθμού διαδικασιών (π.χ. χρεώσεων, παραγγελιοδοσίας / αποτελέσματα, κλπ. ) ενώ ταυτόχρονα επιτρέπουν την μηχανογραφική διαχείριση του φακέλου του ασθενούς (Electronic Patient Record - EPR). Το τελευταίο επιτυγχάνεται μέσω των λεγόμενων Κλινικών Πληροφοριακών Συστημάτων (Clinical Information Systems) που δίνουν την δυνατότητα μηχανογραφικής παρακολούθησης του συνόλου της ιατρικής πληροφορίας ενός ασθενή συμπεριλαμβανομένων του ιστορικού, στοιχείων κλινικής εξέτασης, αποτελεσμάτων παρακλινικών εξετάσεων, στοιχεία απεικονιστικών εξετάσεων, πορίσματα και διαγνώσεις, κλπ. Σημαντική προϋπόθεση στην διαχείριση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως είναι τα ιατρικά δεδομένα, αποτελεί η διασφάλιση του ιατρικού απορρήτου και η προστασία των προσωπικών δεδομένων που επιτυγχάνεται μέσω συστημάτων και τεχνικών ιεραρχικής πρόσβασης στα δεδομένα σύμφωνα με το "ρόλο" κάθε χρήστη στην ροής εργασίας εντός του νοσοκομείου. Οι τεχνολογίες "έξυπνων καρτών" (smart-cards) τόσο επαγγελματικών (professional) όσο και καρτών υγείας (health cards) διασφαλίζουν την πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα μόνο κατόπιν εξουσιοδότησης του ίδιου του ασθενούς και μόνο στο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό που έχει την ευθύνη παρακολούθησης του ασθενούς.

2. Ποιες είναι οι ιδιαίτερες ανάγκες ενός νοσηλευτικού οργανισμού που καλύπτουν οι εξειδικευμένες εφαρμογές πληροφορικής για τον ιατρικό κλάδο;
Οι ιδιαίτερες ανάγκες ενός νοσηλευτικού οργανισμού καλύπτονται από εξειδικευμένα Πληροφοριακά Συστήματα τα οποία συνοπτικά παρουσιάζονται παρακάτω:

Ιατρικό Πληροφοριακό Σύστημα Νοσοκομείου (ΙΠΣΝ), με το οποίο καλύπτονται τα παρακάτω τμήματα:• Ιατρικός Φάκελος
• Κλινικές
• Εργαστηριακός Τομέας
• Νοσηλευτικός Τομέας
• Απεικονιστικός Τομέας
• Χειρουργεία - Μ.Ε.Θ.
• Εξωτερικά Ιατρεία - Τ.Ε.Π.
• Ιατρική Ερευνα - Κωδικοποιήσεις (ICD-10)

Διαχειριστικό Πληροφοριακό Σύστημα Νοσοκομείου (ΔΠΣΝ), με το οποίο καλύπτονται τα παρακάτω τμήματα:
• Διοικητική Υποστήριξη - Γραμματεία
• Διαχείριση Προσωπικού (Βάρδιες - Μισθοδοσία)
• Λογιστήριο
• Προμήθειες - Αποθήκη
• Φαρμακείο
• Τμήμα Διατροφής
• Βιοϊατρική Τεχνολογία
• Λογιστική Διαχείριση

Πληροφοριακό Σύστημα Υποστήριξης Διοικητικών Αποφάσεων (MIS), το οποίο αντλεί στοιχεία από τοα ΙΠΣΝ και ΔΠΣΝ και εξάγει χρήσιμα στατιστικά στοιχεία και δείκτες (οικονομικούς και ιατρικούς).

 Αλλα Πληροφοριακά Συστήματα:

• Πληροφοριακό Σύστημα Μηχανογράφησης Εργαστηρίων (LIS)
• Πληροφοριακό Σύστημα Ακτινοδιαγνωστικού (RIS)
• Σύστημα Αρχειοθέτησης και Επικοινωνίας Ιατρικών Εικόνων (PACS)
• Ειδικά Συστήματα Διαχείρισης Ασθενών (Μ.Ε.Θ. - Κ.Ε.Μ. - Χειρουργεία)
• Τηλεϊατρικά Συστήματα

3. Οι νοσηλευτικοί οργανισμοί έχουν αρχίσει πλέον να λειτουργούν σε παρεμφερές πλαίσιο με μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις (σύγχρονες διαδικασίες, οργάνωση, κατάλληλο management, κλπ.). Πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι διοικήσεις των νοσοκομείων την πληροφορική;

Τον τελευταίο καιρό οι διοικήσεις των Νοσοκομείων έχουν αρχίσει να υιοθετούν την άποψη ότι είναι πλέον απαραίτητη η ενσωμάτωση και ολοκλήρωση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στους μηχανισμούς διοίκησης, ώστε να υποστηριχθούν οι θεσμικές και οργανωτικές παρεμβάσεις και μεταρρυθμίσεις και να συμβάλλουν στην αναβάθμιση της ποιότητας των υπηρεσιών στην αναδιοργάνωση των εσωτερικών διεργασιών και στην εξυπηρέτηση του πολίτη.

Η ενδυνάμωση των θεσμικών και οργανωτικών μεταρρυθμίσεων επιτυγχάνεται με:
• Τη μηχανογραφική υποστήριξη των διαδικασιών του Πε.Σ.Υ. κατά την οργανωτική διάταξη που ορίζεται από τον νόμο 2889 του 2001 σχετικά με την περιφερειακή συγκρότηση του Εθνικού Συστήματα Υγείας (ΕΣΥ).
• Τη μηχανογραφική υποστήριξη των συγκεντρωτικών διαδικασιών που αφορούν τις προμήθειες υλικών όπως προδιαγράφονται στον νόμο 2995 του 2001 σχετικά με τις ρυθμίσεις θεμάτων προμηθειών.
• Τη βέλτιστη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού
• Τη δυνατότητα διαμόρφωσης συστήματος συνολικής παρακολούθησης απόδοσης του οργανισμού (performance management).
• Την ορθολογική διαχείριση των υλικών πόρων και του συνολικού κόστους.

Η αναβάθμιση της ποιότητας των υπηρεσιών ως προς την αναδιοργάνωση των εσωτερικών διεργασιών και την εξυπηρέτηση του πολίτη αναμένεται να επιτευχθεί με:
• Την ενοποίηση και διαχείριση των δεδομένων
• Την ενδυνάμωση της υποδομής Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ)
• Τη μείωση της γραφειοκρατίας και την αύξηση της ταχύτητας εξυπηρέτησης των εξεταζομένων και νοσηλευομένων με συνέπεια στην βελτίωση της πληροφόρησης των συναλλασσομένων και της ταχύτητας εξυπηρέτησής τους, και την ελαχιστοποίηση των λαθών.

Επίσης με την εγκατάσταση Πληροφοριακών Συστημάτων Υποστήριξης Διοικητικών Αποφάσεων (MIS), τα δεδομένα που αντλούνται από ένα ή περισσότερα πληροφοριακά συστήματα μετατρέπονται σε πληροφορίες που βοηθούν την διαδικασία λήψης αποφάσεων. Με την εφαρμογή τέτοιων συστημάτων, μεγάλος όγκος δεδομένων που προέρχονται από διαφορετικές πηγές και έχουν διαφορετική διαμόρφωση (format) μπορούν να συγκεντρωθούν, να αναλυθούν και να παρουσιαστούν γρήγορα και με περιεκτικό τρόπο σε στελέχη που έχουν την αποστολή να εισηγούνται ή / και να λαμβάνουν αποφάσεις.
Η διαχείριση ενός MIS συστήματος καλύπτει επίσης τις ανάγκες όλων των επιπέδων ιεραρχίας, καθώς είναι σε θέση να παρέχει το επίπεδο ανάλυσης που απαιτείται σε κάθε επίπεδο (τμήμα, διεύθυνση, γενική διεύθυνση, Διοίκηση).
Τα τελευταία χρόνια, με τις απαιτήσεις του σύγχρονου management νοσοκομείων για αναβάθμιση υπηρεσιών και έλεγχο κόστους, αποτελεί πια μονόδρομος η υιοθέτηση εξειδικευμένων μηχανογραφικών λύσεων. Θα αναφέρω για παράδειγμα την μηχανογράφηση των Νοσοκομειακών εργαστηρίων, όπου το κόστος εγκατάστασης και λειτουργίας ενός Εργαστηριακού Πληροφοριακού Συστήματος (LIS) μπορεί να αποσβεστεί εντός 2 ετών μέσω της εξοικονόμησης χρόνου από την μείωση της χειρονακτικής εργασίας, την αποφυγή σφαλμάτων (και άρα επαναλήψεων εξετάσεων) λόγω της αυτόματης επικοινωνίας με τα αναλυτικά όργανα, την ηλεκτρονική διακίνηση αποτελεσμάτων, και βέβαια την σημαντική οικονομία από την αποτελεσματικότερη διαχείριση αντιδραστηρίων. Αντίστοιχα ισχύουν και για τα Ιατρικά Πληροφοριακά Συστήματα όπως η αυτοματοποίηση διαδικασιών (π.χ. ηλεκτρονικά παραπεμπτικά, αυτόματη κοστολόγηση), οι προτυποποιημένες λίστες εργασίας (βάσει κλινικών πρωτοκόλλων), η καλύτερη διαχείριση πόρων (μέσω μηχανογραφικών εργαλείων) εξοικονομούν σημαντικό χρόνο εργασίας, μειώνουν τα σφάλματα και τις άσκοπες καθυστερήσεις και συνεπώς μειώνουν το μέσω χρόνο νοσηλείας (και άρα την αποδοτικότητα ανά κλίνη). Διεθνείς μελέτες έχουν δείξει ότι τα έργα μηχανογράφησης νοσοκομείων είναι κατ’ ουσία αυτοχρηματοδοτούμενα.

4. Ποιο είναι το ενδιαφέρον των νοσοκομειακών μονάδων για χρήση τηλεϊατρικής; Ποια είναι τα πλεονεκτήματα εφαρμογών τηλεϊατρικής;Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι η έγκαιρη και εξειδικευμένη προ-νοσοκομειακή περίθαλψη του ασθενή αυξάνει τη βιωσιμότητα των επειγόντων περιστατικών και βελτιώνει σημαντικά την εξέλιξη της υγείας του. Η καθυστέρηση μπορεί να μειώσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα της αγωγής. Σε περιπτώσεις σοβαρών τραυματισμών, ο τρόπος μεταφοράς του ασθενή και γενικότερα ο τρόπος της παρεχόμενης φροντίδας είναι καθοριστικός για τη μελλοντική εξέλιξη της υγείας του ασθενή.

Το προσωπικό των ιατρείων των Μονάδων καθώς και των ασθενοφόρων που χειρίζεται συνήθως τέτοια επείγοντα περιστατικά, δεν έχει την απαιτούμενη προχωρημένη θεωρητική γνώση και εμπειρία. Επιπλέον, οικονομικοί και πρακτικοί λόγοι δεν επιτρέπουν την επί παρουσία σε μόνιμη βάση στα ασθενοφόρα ή ακόμα και στα ιατρεία των μονάδων ειδικευμένων γιατρών όπως νευροχειρούργοι, καρδιολόγοι, ορθοπεδικοί κτλ.

Πρέπει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι η περιφερειακή υποδομή σήμερα, εξυπηρετεί σημαντικό αριθμό πολιτών, ειδικά στις περιπτώσεις επείγουσας αεροδιακομιδής ή διακομιδής με άλλα μέσα στα κεντρικά νοσοκομεία στα οποία είναι εφικτή η κατάλληλη ιατρική θεραπεία και παρακολούθηση. Ο επείγων χαρακτήρας αυτών των περιστατικών, στην συντριπτική πλειοψηφία τους, καθιστά απαραίτητη την παροχή εξειδικευμένων ιατρικών υπηρεσιών (που δεν είναι βέβαια δυνατή στους απομακρυσμένους χώρους που συμβαίνουν τα παραπάνω περιστατικά).

Παρόλα αυτά το ενδιαφέρον των νοσοκομειακών μονάδων είναι πολύ μικρό και υπάρχουν κάποιες αποσπασματικές κινήσεις που αφορούν τους παρακάτω τομείς :

• Τηλεδιάγνωση κα τηλεσυμβουλευτική
         Τηλεακτινολογία
         Τηλεκαρδιολογία
         Τηλεπαθολογία
         Τηλεδερματολογία
• Τηλεχειρουργική
• Τηλεσυνδιάσκεψη – Τηλε-εκπαίδευση
• Τηλεϊατρική για υποστήριξη διακομιστικών σταθμών

Πλεονεκτήματα Τηλεϊατρικής :

• Έγκαιρη παροχή πρώτων βοηθειών
• Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης των τραυματιών
• Δυνατότητα τηλεσυνδιάσκεψης μεταξύ ιατρών
• Προετοιμασία των νοσοκομείων για τη σωστή περίθαλψη επειγόντων περιστατικών
• Μείωση απωλειών σε ανθρώπινες ζωές
• Βελτίωση της παροχής υπηρεσιών υγείας
• Μείωση του κόστους παροχής υπηρεσιών υγείας
• Πιο ολοκληρωμένη και αποτελεσματική κοινωνική προσφορά στον πολίτη
• Αντιμετώπιση προβλημάτων οργάνωσης στις απομακρυσμένες και χωρίς πολλούς πόρους μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας
• Διευκόλυνση των διαδικασιών συνεχιζόμενης εκπαίδευσης και δυνατότητα μελέτης και ανάλυσης ιατρικών δεδομένων από ευρείες γεωγραφικές περιοχές

5. Ποια είναι η εκτίμησή σας για την αγορά των εφαρμογών κατ’ οίκον περίθαλψης και ποια η αποδοχή τους από τις κλινικές;Οι υπηρεσίες φροντίδας υγείας κατ’ οίκον διεθνώς έχουν ιστορία άνω των 50 ετών. Μετά τη δεκαετία του ’70 στις Η.Π.Α το ‘’home care’’ έχει περάσει ένα δεύτερο κύκλο ζωής βάσει οικονομικών δεδομένων. Η οικονομία της υγείας και η διεθνής τάση οδηγούν στην εκτίμηση ότι την επόμενη πενταετία οι υπηρεσίες υγείας κατ οίκον θα πλησιάζουν το 20% των συνολικών παροχών στη χώρα μας. Θέλοντας να μειώσουμε το μέσο χρόνο νοσηλείας και συγκρίνοντας τα με τα αντίστοιχα κόστη νοσηλείας κατ οίκον, η υιοθέτηση της κατ’ οίκον νοσηλείας θα αποτελέσει μονόδρομο για τις ιδιωτικές κλινικές.

6. Η βιοϊατρική τεχνολογία διανύει περίοδο ανάπτυξης. Με ποιο τρόπο συμβάλλουν τα πληροφοριακά συστήματα στην βελτιστοποίηση των διαδικασιών αυτών;
Το Τμήμα Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, προκειμένου να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις του αυτές, πρέπει να διατηρεί και να επεξεργάζεται ένα μεγάλο όγκο δεδομένων που αφορούν όλες τις φάσεις λειτουργικής ζωής κάθε ιατρικού μηχανήματος. Η εντυπωσιακή ανάπτυξη της πληροφορικής και η εισαγωγή της στον χώρο της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας σε συνδυασμό με την μείωση του κόστους των προσωπικών υπολογιστών (PC), οδήγησε στην ανάπτυξη κι ευρεία χρήση ειδικών προγραμμάτων διαχείρισης βιοϊατρικού εξοπλισμού.

Ο σκοπός ανάπτυξης ενός Πληροφοριακού Συστήματος Διαχείρισης Ιατροτεχνολογικού Εξοπλισμού είναι η υποστήριξη του Τμήματος Βιοϊατρικής Τεχνολογίας στη διασφάλιση και εκτίμηση της αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας και ασφάλειας του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού καθώς και των διαδικασιών διασφάλισης ποιότητας των υπηρεσιών του. Πιο συγκεκριμένα οι στόχοι του συστήματος είναι οι εξής:

• Η υποστήριξη στην οργάνωση και παροχή των υπηρεσιών του ΤΒΙΤ.
• Η συλλογή, αποθήκευση, ανάκτηση κι επεξεργασία των δεδομένων που προέρχονται από την παροχή των υπηρεσιών του ΤΒΙΤ, και αφορούν όλες τις φάσεις λειτουργικής ζωής κάθε ιατρικού μηχανήματος.
• Η τεκμηρίωση στην λήψη αποφάσεων που σχετίζονται με την ανανέωση παλαιού εξοπλισμού και τον σχεδιασμό επενδύσεων στην Βιοϊατρική Τεχνολογία.
• Η αξιολόγηση της κατάστασης του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού .
• Η προώθηση της επικοινωνίας και ανταλλαγής δεδομένων και τεχνογνωσίας μεταξύ Τμημάτων Κλινικής Μηχανικής σε θέματα που σχετίζονται με τις υπηρεσίες τους.

Συγκεκριμένα ένα εξειδικευμένο Πληροφοριακό Σύστημα Διαχείρισης Ιατροτεχνολογικού Εξοπλισμού υποστηρίζει το Τμήμα Βιοϊατρικής Τεχνολογίας (ΤΒΙΤ) και επιτρέπει την παρακολούθηση των εργασιών που αφορούν στην :

• Απόκτηση ιατροτεχνολογιού εξοπλισμού, παρέχοντας τη δυνατότητα παρακολούθησης της αίτησης αγοράς, της σύνταξης και καταχώρισης των τεχνικών προδιαγραφών, της προκήρυξης διαγωνισμού και της εποπτείας των στοιχείων συμβάσεων αγοράς και συντήρησης του εξοπλισμού.
• Αρχειοθέτηση και καταγραφή του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, περιλαμβάνοντας τα δεδομένα και πληροφορίες που αφορούν σε κάθε ιατρικό μηχάνημα, όπως κωδικό, ομάδα, τύπο, κατασκευαστή μηχανήματος, αριθμό σειράς, Τμήμα / Κλινική, προμηθευτή, εγγύηση, στοιχεία κόστους (όπως κόστη αγοράς, συντήρησης και επισκευής) και στοιχεία τεχνικής υποστήριξης.
• Διεξαγωγή περιοδικών ελέγχων, παρέχοντας τη δυνατότητα προγραμματισμού και καταχώρισης των αποτελεσμάτων, των μετρήσεων που προκύπτουν, ιδίως από την εκτέλεση των ελέγχων ποιότητας και ασφάλειας του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, καθώς και τη δυνατότητα σύγκρισης των μετρούμενων τιμών με όρια ασφαλείας και λειτουργικής κατάστασης, όπως αυτά τίθενται από το χρήστη.
• Διεξαγωγή επισκευαστικών επεμβάσεων, παρέχοντας τη δυνατότητα παρακολούθησης των διεργασιών από την αναφορά βλάβης και ανάθεση της επισκευής ως την ολοκλήρωσή τους, επιτρέποντας την καταγραφή των αποτελεσμάτων και την ενημέρωση του ιστορικού του μηχανήματος.
• Παρακολούθηση της αποθήκης του ΤΒΙΤ, παρέχοντας τη δυνατότητα για την παρακολούθηση της κίνησης του υλικού της αποθήκης του ΤΒΙΤ, της χρήσης και κατανάλωσης των ανταλλακτικών κατά τη διάρκεια των περιοδικών ελέγχων και επισκευαστικών εργασιών, καθώς και του αποθέματός τους.
• Διαθέτει τη δυνατότητα διαχείρισης πρωτοκόλλων περιοδικών ελέγχων για ομάδες μηχανημάτων. Περιλαμβάνει βιβλιοθήκη τέτοιων πρωτοκόλλων ασφαλείας και περιοδικών ελέγχων για επιλεγμένες ομάδες ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού.
• Επιτρέπει την παρακολούθηση των εργασιών του ΤΒΙΤ με τη χρήση κατάλληλων δεικτών αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας για επιμέρους διαδικασίες και δραστηριότητες του ΤΒΙΤ (όπως χρόνος απόκρισης σε αναφορά βλάβης, ποσοστό προγραμματισμένων περιοδικών ελέγχων που δεν εκτελέστηκαν, κλπ) καθώς και μέσω εκθέσεων και στατιστικών στοιχείων για επιλεγμένες ομάδες μηχανημάτων ή για κάθε ιατρική συσκευή ειδικότερα (όπως χρόνος αδράνειας μηχανήματος, αριθμός επαναλαμβανόμενων επισκευών σε ένα χρονικό διάστημα, αναλογία κόστους συντήρησης ως προς το κόστος απόκτησης, κλπ).
• Εξασφαλίζει την ασφάλεια των δεδομένων με διαφορετικό κωδικό πρόσβασης και με αντίστοιχη δυνατότητα επέμβασης του κάθε χρήστη σε συγκεκριμένα αρχεία του συστήματος.
• Η αρχειοθέτηση και καταγραφή του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού καθώς και των επιμέρους στοιχείων και δεδομένων που αφορούν σε αυτόν, βασίζεται στην επικρατούσα και ισχύουσα κωδικοποίηση – ονοματολογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως αυτή έχει καθοριστεί από την CEN. Η ονοματολογία αυτή περιέχεται στο Σύστημα Διαχείρισης Ιατροτεχνολογικού Εξοπλισμού και παρέχεται η δυνατότητα της κατά δυναμικό τρόπο συνεχούς, έγκαιρης, εύκολης και ασφαλούς ενημέρωσής της,, σύμφωνα με τις αποφάσεις της CEN/TC 257 SC1 και τις αντίστοιχες εξελίξεις στον τομέα αυτό.
• Δυνατότητα τήρησης από το Νοσοκομείο της επαγρύπνησης των ιατροτεχνολογικών προϊόντων. Είναι γνωστό σε όλους μας ότι σε κάποιες περιπτώσεις η χρήση ιατρικών μηχανημάτων είναι πιθανόν, λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών και αλληλεπιδράσεων για τα φαρμακευτικά προϊόντα, είτε λόγω κατασκευαστικών προβλημάτων ή μη αναμενόμενης βλάβης για τα μηχανήματα, να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες σε ασθενείς και σε ακραίες περιπτώσεις να προκαλέσουν και τον θάνατο ασθενών. Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής ένωσης η κοινοτική νομοθεσία έχει εδώ και αρκετό καιρό μεριμνήσει για την πρόληψη τέτοιων ατυχημάτων με την εφαρμογή συστήματος επαγρύπνησης. Οι σχετικές οδηγίες και κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν ότι κάθε κράτος μέλος πρέπει να αναπτύξει ένα Σύστημα Αναφοράς Χρηστών, έτσι ώστε να ενημερώνεται για περιστατικά στα οποία εμπλέκονται ιατροτεχνολογικά προϊόντα. Παράλληλα προβλέπεται η ύπαρξη Συστήματος Παρακολούθησης των προϊόντων μετά την πώληση, που θα πρέπει να διατηρούν οι κατασκευαστές για να παρακολουθούν τα προϊόντα τους Η ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου τηλεματικού συστήματος επαγρύπνησης και αναφοράς δυσμενών περιστατικών συντελεί στην δημιουργία ενός αισθήματος εμπιστοσύνης στους κατασκευαστές, τους χρήστες, τις δημόσιες αρχές και στο κοινό γενικότερα. Παράλληλα η εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών έχει ήδη συντελέσει στη δημιουργία ενός μεγάλου όγκου νομοθετικών δεδομένων καθώς και άλλου είδους πληροφοριών, που προέρχονται από τους εμπλεκόμενους φορείς. που πρέπει να μεταφέρεται ή να είναι διαθέσιμο σε άλλους οργανισμούς τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Μόνο με την αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών είναι εφικτή η αξιόπιστη και έγκαιρη διαχείριση των δεδομένων αυτών προς όφελος των άμεσα εμπλεκομένων αλλά κυρίως των ασθενών και του κοινωνικού συνόλου.

7. Ποιες είναι οι τεχνολογικές καινοτομίες που απευθύνονται στον ιατρικό κλάδο; Ποια είναι η αίσθησή σας για το μέλλον;

Οι σύγχρονες εξελίξεις στους τομείς των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής είναι προφανές ότι δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον εργασίας και λειτουργίας στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ασύρματες επικοινωνίες (για τον τομέα των τηλεπικοινωνιών) και οι φορητές υπολογιστικές συσκευές (Personal Digital Assistants - PDAs) για τον τομέα της πληροφορικής. Ο όρος των "κινητών υπολογιστών" (mobile computers) που σε άλλους επιχειρηματικούς τομείς έχει εδώ και χρόνια αξιοποιηθεί, υπήρξε για τον χώρο της υγείας μια έννοια παρεξηγημένη αφού δεν υπήρξαν μέχρι πρότινος ουσιαστικές εφαρμογές των τεχνολογιών αυτών. Με την υλοποίηση ασυρματικών δικτύων ευρείας ζώνης (Wireless Local Area Networks - WLANs) εντός των νοσοκομείων αλλά και την προσαρμογή μεγάλου αριθμού Νοσοκομειακών Πληροφοριακών Συστημάτων ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από φορητές υπολογιστικές συσκευές PDA δημιουργεί νέα δεδομένα στην αυτοματοποίηση διαδικασιών, στο περιορισμό του κόστους και κυρίως στην αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών (κυρίως μέσω της σημαντικής μείωσης των ιατρικών σφαλμάτων). Χαρακτηριστικά παραδείγματα της αξιοποίησης των παραπάνω τεχνολογιών αποτελούν η παραγγελιοδοσία εργαστηριακών εξετάσεων και φαρμάκων στο χώρο παροχής υπηρεσιών (point-of-care), η τηλεπαρακολούθηση ζωτικών βιοσημάτων, η ορθή αναγνώριση (ταυτοποίηση) ασθενών, κλπ.

Επίσης, έχω την αίσθηση ότι η έξυπνη κάρτα θα διεισδύσουν σημαντικά και στο χώρο της Υγείας τα επόμενα χρόνια. Η έξυπνη κάρτα Υγείας είναι μία πλαστική κάρτα εφοδιασμένη με ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα που περιέχει μικροεπεξεργαστή και μνήμη EEROM, έτσι ώστε να είναι δυνατή.

• Η εγγραφή και ενημέρωση πάνω στη κάρτα προσωπικών, Ιατρικών και Ασφαλιστικών πληροφοριών (φορητός ηλεκτρονικός φάκελος).
• Η προσπέλαση μέσω της κάρτας σε Ιατρικές και Ασφαλιστικές πληροφορίες του κεντρικού συστήματος
• Η εξασφάλιση του απορρήτου.

8. Σε μια εποχή που οι δημόσιοι φορείς έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν εκτενώς την τεχνολογία και με δεδομένο ότι πολλά νοσοκομεία είναι δημόσιοι οργανισμοί, σε ποιο βαθμό συμβάλλει η Πολιτεία στην ανάπτυξη και διεύρυνση της αγοράς πληροφορικής για την ιατρική αγορά;

Η ψήφιση του νόμου 2889, θεσμοθέτησε τη δημιουργία τω Περιφερειακών συστημάτων Υγείας (Πε.Σ.Υ.) στα οποία υπάγονται οι φορείς πρωτοβάθμιας υγείας (Περιφερειακά Ιατρεία, Κέντρα Υγείας), δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια νοσοκομεία, άλλα και άλλοι παροχείς υπηρεσιών υγείας. Το νέο αυτό οργανωτικό σχήμα δημιουργεί νέα δεδομένα αναφορικά με τη διαχείριση της πληροφορίας και ειδικότερα της ιατρικής πληροφορίας. Λόγω της εξειδίκευσης και του καταμερισμού της εργασίας η ανάγκη για επικοινωνία και ανταλλαγή δεδομένων (τόσο ιατρικών όσο και διοικητικό-οικονομικών) μεταξύ φορέων παροχής υπηρεσιών υγείας ολοένα και αυξάνεται. Γίνεται λοιπόν επιτακτική η αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών τηλεματικής (τηλεπικοινωνιών και πληροφορικής) για την παροχή υπηρεσιών υγείας υψηλής ποιότητας αλλά και ταυτόχρονη ορθολογικότερη διαχείριση πόρων.

Στο επιχειρησιακό σχέδιο για την ανάπτυξη της πληροφορικής στην υγεία πρόνοια περιγράφεται η έννοια του Περιφερειακού Κέντρου Δεδομένων (ΠΚΔ) το οποίο θα λειτουργεί ως κόμβος-συντονιστής για την ασφαλή πρόσβαση, ανταλλαγή και ολοκλήρωση και ολοκλήρωση της πληροφορίας μεταξύ των διαφορετικών παροχέων φροντίδας υγείας που ανήκουν οργανικά στο Πε.Σ.Υ αλλά και άλλων υπηρεσιών που συναλλάσσονται με τις υπηρεσίες του Πε.Σ.Υ.

Μέσω του 3ου ΚΠΣ για την ανάπτυξη της Πληροφορικής στην Υγεία-Πρόνοια δίνεται η ευκαιρία στα Πε.Σ.Υ. και κατ’ επέκταση στους φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας να εγκαταστήσουν υποδομές μηχανοργάνωσης προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης της κοινωνίας της Πληροφορίας.

Η Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε. (ΚΤΠ Α.Ε.) στο πλαίσιο των προγραμματικών συμφωνιών με Πε.Σ.Υ. της χώρας, ετοίμασε και παρουσίασε σε δημόσια διαβούλευση ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προκήρυξης διαγωνισμού για το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του Πε.Σ.Υ. Το έργο αποτελείται από 3 υποέργα:

1. "Δημιουργία Πληροφοριακού Κέντρου Δεδομένων και Πληροφοριακών Συστημάτων του Πε.Σ.Υ. και Παροχή Υπηρεσιών όλων των Βαθμίδων Φροντίδας Υγείας".
2. "Υπηρεσίες Μέσω Πληροφοριακού Συστήματος Εργαστηρίων".
3. "Υπηρεσίες Διαχείρισης Βιοϊατρικής Τεχνολογίας".

http://www.datamed.gr
http://www.datamed.gr/index.php/2009-06-03-08-10-59/articles/167-2009-06-30-10-07-28
Αντώνης Μπιλλήρης
Εμπορικός Διευθυντής

Περιοδικό NETWEEK

ΤΑ Ε-PROFILES ΣΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ

Στοιχειοθετώντας το e-profile ενός δημόσιου νοσοκομείου

Τα τελευταία χρόνια, οι προσπάθειες υλοποίησης και εφαρμογής νέων Πληροφοριακών Συστημάτων (ΠΣ) και Τεχνολογιών Πληροφορικής (ΤΠ) στα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας μας έχουν ενταθεί αρκετά σε σχέση με το παρελθόν, κυρίως μέσα από τα έργα του Β’ και Γ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (ΚΠΣ). Κεντρικό σημείο αναφοράς των μέχρι σήμερα δράσεων αποτελούν τα γνωστά έργα οριζόντιας δράσης των «Ολοκληρωμένων Πληροφοριακών Συστημάτων Υγείας (ΟΠΣΥ)» στις Δημόσιες Υγειονομικές Περιφέρειες (ΔΥΠΕ) του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), τα οποία χρηματοδοτούνται από το Γ’ ΚΠΣ και εποπτεύονται από την Κοινωνία της Πληροφορίας ΑΕ, στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας». Επιπλέον, τον τελευταίο καιρό οι αυξανόμενες απαιτήσεις στο χώρο της υγειονομικής περίθαλψης έχουν ωθήσει και άλλα νοσηλευτικά ιδρύματα, που δεν συμμετέχουν στα συγκεκριμένα έργα, στην αναζήτηση και υιοθέτηση νέων πληροφοριακών συστημάτων υγείας προκειμένου να καταστεί εφικτή η αποτελεσματικότερη οργάνωση και υποστήριξη των καθημερινών, εσωτερικών τους λειτουργιών. Eρευνα για το βαθμό υιοθέτησης & χρήσης Πληροφοριακών Συστημάτων στα δημόσια νοσοκομεία O αυξανόμενος αριθμός των έργων Πληροφορικής στο χώρο της υγειονομικής περίθαλψης και το αναβαθμισμένο ενδιαφέρον των δημόσιων νοσηλευτικών ιδρυμάτων προς τις νέες τεχνολογίες Πληροφορικής, δημιουργούν αναμφισβήτητα μια σαφή και ουσιαστική ανάγκη αξιολόγησης της εν λόγω προόδου. Η αξιολόγηση της διείσδυσης των ΤΠΕ στα νοσηλευτικά ιδρύματα, καθώς και η διερεύνηση των ανασταλτικών παραγόντων που επηρεάζουν την επιτυχή εφαρμογή τους στο εργασιακό περιβάλλον των νοσοκομείων, ως αντικείμενα μελέτης, έχουν απασχολήσει τα τελευταία χρόνια αρκετούς επιστήμονες και κυβερνητικούς φορείς στο χώρο της Υγείας. Ταυτόχρονα, έχουν δώσει το έναυσμα για τη διεξαγωγή πολυάριθμων εμπειρικών ερευνών σε διάφορες χώρες ανά τον κόσμο. Σε ορισμένες από αυτές, όπως για παράδειγμα στις ΗΠΑ, ανάλογες έρευνες έχουν καθιερωθεί και διεξάγονται ετησίως σε εθνικό επίπεδο για τη συνεχή συλλογή έγκυρων στατιστικών δεδομένων, βάσει εξειδικευμένων δεικτών μέτρησης (benchmark indicators). Τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων αυτών θεωρούνται υψίστης σημασίας για την υποστήριξη λήψης στρατηγικών αποφάσεων σε πολιτικό επίπεδο και την οριοθέτηση κατάλληλων δράσεων που θα προάγουν και θα επιταχύνουν την υιοθέτηση καινοτόμων Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) στο χώρο της υγειονομικής περίθαλψης. Στην Ελλάδα, η σημαντική απουσία αντίστοιχων εμπειρικών μελετών, σε ό,τι αφορά στη διεξοδική αξιολόγηση και τεκμηριωμένη καταγραφή του βαθμού διείσδυσης των ΤΠΕ στα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα, εμποδίζει την οποιαδήποτε προσπάθεια εξαγωγής πολύτιμων συμπερασμάτων σχετικά με την υφιστάμενη κατάσταση στα νοσοκομεία, αλλά και την αποτελεσματικότητα των όποιων εθνικών δράσεων. Η διαπίστωση αυτή λειτούργησε ως θεμελιώδες κίνητρο για την παρούσα ερευνητική ομάδα, η οποία στο πλαίσιο των ερευνητικών της δραστηριοτήτων, και ειδικότερα μέσα από τη διδακτορική διατριβή του κ. Κίτσιου Σπύρου, ανέπτυξε ένα μοντέλο συγκριτικής αξιολόγησης (HAD-ICT benchmark evaluation model), προκειμένου να καταστεί εφικτή η διεξοδική επιμέτρηση του βαθμού διείσδυσης των ΤΠΕ στα δημόσια νοσοκομεία του ΕΣΥ, στους παρακάτω βασικούς επιχειρησιακούς τομείς: 1στον τομέα της διαχείρισης των ασθενών (πχ. γραφείο κίνησης, γραμματεία εξωτερικών ιατρείων), 2στον τομέα της κλινικής φροντίδας των ασθενών (πχ. ιατρική και νοσηλευτική πράξη, χειρουργεία, μονάδες εντατικής θεραπείας, κτλ.), 3στον τομέα της υποστήριξης των κλινικών τμημάτων (πχ. αιματολογικά εργαστήρια ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια, φαρμακεία, κτλ.) και, τέλος, 4στον τομέα των διοικητικοοικονομικών υπηρεσιών (πχ. λογιστήριο, οικονομικό τμήμα, νοσήλια, κτλ.) Το συγκεκριμένο μοντέλο, το οποίο αποτελείται συνολικά από 224 δείκτες μέτρησης, αναπτύχθηκε έπειτα από πολυετή, συστηματική προσπάθεια συγκέντρωσης, ανάλυσης και σύνθεσης της υπάρχουσας γνώσης και βιβλιογραφίας στο συγκεκριμένο αντικείμενο, προκειμένου να ενσωματωθούν όλες οι βέλτιστες πρακτικές που έχουν χρησιμοποιηθεί σε ανάλογες εμπειρικές έρευνες σε άλλες χώρες ανά τον κόσμο, με άμεση προσαρμογή στην ελληνική πραγματικότητα. Η πρώτη σημαντική προσπάθεια εφαρμογής και επικύρωσης του μοντέλου έλαβε χώρα στα τέλη του 2007, μέσα από τη διεξαγωγή μιας πανελλαδικής, διαδικτυακής έρευνας, κατά την οποία επιχειρήθηκε η αξιολόγηση του βαθμού υιοθέτησης, χρήσης αλλά και ολοκλήρωσης/διαλειτουργικότητας των ΤΠΕ στα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα του ΕΣΥ που διέθεταν τμήμα ή διεύθυνση Πληροφορικής. Λόγω της έκτασης της έρευνας, στις επόμενες παραγράφους ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση των σημαντικότερων μόνο ευρημάτων που προέκυψαν από τους δείκτες μέτρησης του μοντέλου. Αποτελέσματα της έρευνας Χαρακτηριστικά του δείγματος Από τα 107 δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) που αποτέλεσαν το αρχικό δείγμα της παρούσας έρευνας, απάντησαν συνολικά τα 70. Ως εκ τούτου, η έρευνα συγκέντρωσε ένα σημαντικό ποσοστό ανταπόκρισης, ύψους 65,5%. Η δε κατανομή των νοσηλευτικών ιδρυμάτων που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική, καθώς οι απαντήσεις που συλλέχθηκαν προήλθαν από τα νοσοκομεία όλων των ΔΥΠΕ, πλην μίας. Το δε σταθμισμένο ποσοστό ανταπόκρισης ανά ΔΥΠΕ ανήλθε στο 64,5%. Οι απαντήσεις στα ερωτηματολόγια δόθηκαν αποκλειστικά από τις μονάδες Πληροφορικής του κάθε νοσοκομείου και ειδικότερα σε ποσοστό 82,9% από τους διευθυντές των εν λόγω μονάδων. Σε ό,τι αφορά στο μέγεθος των συμμετεχόντων νοσοκομείων, σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν: το 18% διέθετε λιγότερες από 100 κλίνες, το 31,4% διέθετε από 101 έως και 250 κλίνες, το 41,4% διέθετε από 251 έως και 750 ανεπτυγμένες κλίνες, ενώ 6 συνολικά νοσοκομεία (8,6%) περιελάμβαναν στο ενεργητικό τους περισσότερες από 751 κλίνες. Ο δε μέσος όρος των ανεπτυγμένων κλινών στο συνολικό δείγμα των 70 νοσοκομείων ήταν οι 330 κλίνες. Υιοθέτηση και χρήση Πληροφοριακών Συστημάτων και Τεχνολογιών Πληροφορικής ΄Οπως παρουσιάζεται στο Γράφημα 1, η συντριπτική πλειοψηφία των νοσηλευτικών ιδρυμάτων του δείγματος (>80%) έχει καταφέρει σε σημαντικό βαθμό να υιοθετήσει πληροφοριακά συστήματα για τη διαχείριση των ασθενών, τόσο στη γραμματεία των εξωτερικών ιατρείων (81,4%) όσο και στο γραφείο κίνησης (95,7%). Σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέχθηκαν, τα συγκεκριμένα συστήματα χρησιμοποιούνται ευρέως από το αντίστοιχο προσωπικό, ενώ οι βασικότερες διαδικασίες, οι οποίες υποστηρίζονται ηλεκτρονικά περιλαμβάνουν: την έκδοση των εισιτηρίων και εξιτηρίων των ασθενών από και προς τις κλινικές των νοσοκομείων, την καταγραφή των δημογραφικών δεδομένων και την ταυτοποίηση του κάθε ασθενή, την παρακολούθηση της κίνησης των ασθενών εντός του νοσοκομείου, καθώς επίσης και τη διαχείριση των ραντεβού στα εξωτερικά γραφεία. Δυστυχώς, στον τομέα της κλινικής φροντίδας των ασθενών, τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι οι περισσότερες δραστηριότητες που άπτονται στην ιατρική και τη νοσηλευτική πράξη διεξάγονται ακόμα και σήμερα υπό έντυπη μορφή, καθώς τα περισσότερα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα υστερούν σημαντικά στην υιοθέτηση κλινικών πληροφοριακών συστημάτων. Ειδικότερα στη νοσηλευτική πράξη, μόνο το 28,5% των νοσοκομείων δήλωσε ότι έχει εγκαταστήσει κάποιο νοσηλευτικό πληροφοριακό σύστημα στις υπάρχουσες κλινικές για την καταγραφή κλινικών παρατηρήσεων σχετικά με την πορεία/εξέλιξη της υγείας των ασθενών. Η δε υιοθέτηση και χρήση πληροφοριακών συστημάτων για την ψηφιοποίηση των ιατρικών φακέλων τόσο των εσωτερικών όσο και των εξωτερικών ασθενών, κυμαίνεται εξίσου σε ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά, 22,9% και 15,7% αντίστοιχα. Η λειτουργική ικανότητα των προαναφερθέντων συστημάτων είναι επίσης αρκετά περιορισμένη, σύμφωνα με τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη χρήση ειδικών δεικτών μέτρησης στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας. Συγκεκριμένα, οι πιο συνήθεις λειτουργίες που υποστηρίζονται ηλεκτρονικά περιλαμβάνουν μόνο την καταγραφή της συνταγογράφησης των φαρμάκων προς τους ασθενείς, τη διαχείριση των διαιτολογίων, την καταγραφή κάποιων στοιχειωδών κλινικών παρατηρήσεων, καθώς επίσης και την ηλεκτρονική αποστολή των παραπεμπτικών για αιματολογικές εξετάσεις στα αντίστοιχα εργαστήρια. Ιδιαίτερη έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι παρά τη γεωγραφική μορφολογία της Ελλάδας, μόνο το 14,3% των νοσηλευτικών ιδρυμάτων του δείγματος διαθέτει συστήματα και τεχνολογίες τηλεϊατρικής και τελεσυμβούλευσης για την υποστήριξη των ασθενών σε απομακρυσμένες περιοχές. Ωστόσο, ακόμα και στις περιπτώσεις που τα συστήματα αυτά είναι διαθέσιμα, η χρήση τους είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Οσον αφορά στην υιοθέτηση πληροφοριακών συστημάτων στήριξης κλινικών αποφάσεων, αυτή φαίνεται να είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Τέλος, σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η μοναδική εφαρμογή Πληροφορικής, η οποία εμφανίζεται ως «περισσότερο αποδεκτή» από το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, είναι η διαδικτυακή σύνδεση του νοσοκομείου με εξωτερικές ιατρικές βάσεις δεδομένων (πχ. MEDLINE). Σε ό,τι αφορά στην υποστήριξη των κλινικών τμημάτων, από τα στοιχεία που συλλέχθηκαν φαίνεται πως -με εξαίρεση τα ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια- τα περισσότερα νοσοκομεία έχουν καταφέρει επιτυχώς να υιοθετήσουν διάφορα πληροφοριακά συστήματα και εφαρμογές, προκειμένου να μηχανογραφήσουν σε μεγάλο βαθμό τις βασικότερες δραστηριότητες που άπτονται στον τομέα των εργαστηρίων και του φαρμακείου. Συγκεκριμένα, η υιοθέτηση πληροφοριακού συστήματος για τη διαχείριση των φαρμάκων και των συνταγογραφήσεων από το φαρμακείο των νοσοκομείων συγκέντρωσε το απόλυτο ποσοστό (100%). Ωστόσο, το παραπάνω εύρημα μετριάζεται από την περιορισμένη διαθεσιμότητα συστημάτων γραμμωτού κώδικα (bar-code) που χρησιμοποιούνται για την αυτοματοποίηση χρονοβόρων διαδικασιών και σχετίζονται με διαδικασίες ταυτοποίησης και καταγραφής των εισερχόμενων και εξερχόμενων φαρμάκων (11,4%). Επιπλέον, στο σχετικό γράφημα εμφανίζεται ότι ένα αρκετά υψηλό ποσοστό νοσοκομείων (68,6%) έχει υιοθετήσει εργαστηριακά πληροφοριακά συστήματα (LIS), τα οποία, σύμφωνα με τους δείκτες μέτρησης που χρησιμοποιήθηκαν, καλύπτουν στις περισσότερες περιπτώσεις τις βασικές διαδικασίες (πχ. τη λήψη αποτελεσμάτων από τον αναλυτή, την καταγραφή εξετάσεων και αποτελεσμάτων, κτλ). Ωστόσο, η λήψη των παραπεμπτικών για εξετάσεις και αντίστοιχα η αποστολή /διαθεσιμότητα των αποτελεσμάτων προς τις κλινικές του νοσοκομείου διενεργείται ηλεκτρονικά μόνο από το 21,4% των νοσοκομείων του δείγματος. Συγκρίνοντας, στον τομέα των εργαστηρίων, το ποσοστό υιοθέτησης πληροφοριακών συστημάτων LIS με το ποσοστό υιοθέτησης συστημάτων γραμμωτού κώδικα, παρατηρείται σημαντική υστέρηση στα τελευταία. Η υστέρηση αυτή καταδεικνύει μια σημαντική αδυναμία στα εργαστήρια, διότι τα συστήματα γραμμωτού κώδικα θεωρούνται υψίστης σημασίας για την ασφαλή ταυτοποίηση των δειγμάτων. Μάλιστα, σε πολλές χώρες του εξωτερικού, για λόγους ασφαλείας, τα συστήματα αυτά στα εργαστήρια των νοσηλευτικών ιδρυμάτων έχουν επιβληθεί από τους αρμόδιους κυβερνητικούς φορείς. Τέλος, η υιοθέτηση συστημάτων αρχειοθέτησης και μεταφοράς ιατρικών εικόνων (PACS) στα ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια, η οποία επί της ουσίας αποτελεί μια από τις πιο δαπανηρές επενδύσεις πληροφοριακών συστημάτων υγείας στα νοσοκομεία, βρίσκεται ακόμα σε ιδιαίτερα αρχικό στάδιο (8,6%). Σε αντίθεση με τους παραπάνω τομείς εστίασης, όπως εμφανίζεται στο Γράφημα 3, στο διοικητικο-οικονομικό τομέα, τα ποσοστά υιοθέτησης και ο βαθμός χρήσης πληροφοριακών συστημάτων είναι αρκετά υψηλά. Τα συγκεκριμένα συστήματα είναι κυρίως λειτουργικού επιπέδου και χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση των επιχειρησιακών πόρων στα νοσηλευτικά ιδρύματα. Η συντριπτική πλειοψηφία των νοσοκομείων (>90%) δήλωσε ότι έχει υλοποιήσει έως σήμερα σημαντικό εύρος διοικητικών συστημάτων, όπως για παράδειγμα συστήματα λογιστηρίου, διαχείρισης υλικών, οικονομικής διαχείρισης και χρέωσης των ασθενών. Τα συστήματα αυτά, με βάση τους δείκτες μέτρησης που χρησιμοποιήθηκαν, καλύπτουν με μεγάλη επάρκεια ένα μεγάλο αριθμό επιχειρησιακών δραστηριοτήτων και διαδικασιών λειτουργικού επιπέδου (διαδικασίες γενικής λογιστικής, νοσήλια, εισπρακτέους και πληρωτέους λογαριασμούς, κτλ.). Ωστόσο, τα συστήματα διοικητικής πληροφόρησης (MIS) έχουν υιοθετηθεί μόνο από το 37,1% των νοσοκομείων, παρά το γεγονός ότι θεωρούνται υψίστης σημασίας για την παρακολούθηση των νοσηλευτικών ιδρυμάτων σε ανώτατο διοικητικό επίπεδο, καθώς και για τη λήψη στρατηγικών αποφάσεων. Συμπεράσματα Αναμφισβήτητα, τα παραπάνω ευρήματα καταδεικνύουν με απόλυτη σαφήνεια ότι στα περισσότερα δημόσια νοσοκομεία της χώρας μας υπάρχει ένα αρκετά μεγάλο χάσμα ανάμεσα στην υιοθέτηση διοικητικών συστημάτων και κλινικών συστημάτων πληροφορικής. Ο βαθμός υιοθέτησης και χρήσης διοικητικοοικονομικών εφαρμογών και πληροφοριακών συστημάτων παρουσιάζεται ιδιαίτερα υψηλός σε λειτουργικό επίπεδο, ενώ ουσιαστικά παρατηρείται χαμηλότερη επικέντρωση σε στρατηγικό επίπεδο. Η υιοθέτηση και χρήση κλινικών πληροφοριακών συστημάτων στον τομέα των υπηρεσιών φροντίδας των ασθενών είναι ιδιαίτερα περιορισμένη. Οι κλινικές εφαρμογές, όπου αυτές είναι διαθέσιμες, παρουσιάζουν χαμηλά επίπεδα χρήσης, καταδεικνύοντας ότι μέχρι στιγμής οι επαγγελματίες υγείας (πχ. ιατροί και νοσηλευτές) αλλά και τα ανώτατα διοικητικά στελέχη των νοσοκομείων, έχουν καθυστερήσει σημαντικά να κατανοήσουν τις δυνατότητες και τα επικείμενα οφέλη των συστημάτων αυτών. Ως εκ τούτου η αξιοποίηση και ενσωμάτωσή τους στις καθημερινές λειτουργίες των ιατρικών τμημάτων δεν έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα. Μέσα από την ανάλυση ειδικών συσχετίσεων ανάμεσα σε συγκεκριμένους δείκτες μέτρησης, βρέθηκε ότι η χαμηλή στελέχωση των μονάδων Πληροφορικής αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ανασταλτικούς παράγοντες στην υιοθέτηση ΤΠΕ στα δημόσια νοσοκομεία. Ο μέσος όρος των εργαζομένων στις συγκεκριμένες μονάδες φτάνει μόλις τα 3 άτομα. Ενας ακόμη ανασταλτικός παράγοντας είναι το ιδιαίτερα χαμηλό ετήσιο ποσοστό που επενδύουν τα νοσηλευτικά ιδρύματα -από το συνολικό προϋπολογισμό τους- για την απόκτηση ΤΠΕ. Ειδικότερα, η συντριπτική πλειοψηφία των νοσηλευτικών ιδρυμάτων (77,1%) απάντησε πως δαπανά σε ετήσια βάση μόλις 1% από το συνολικό προϋπολογισμό του νοσοκομείου για την αγορά νέων ΤΠΕ, ενώ ο συνολικός μέσος όρος επένδυσης σε ΤΠΕ στο συνολικό δείγμα ανέρχεται στο 1,2%. Ωστόσο, το φαινόμενο της χαμηλής επένδυσης σε ΤΠΕ στο χώρο των νοσηλευτικών συστημάτων αποτελεί ένα υπαρκτό πρόβλημα, όχι μόνο για τα νοσοκομεία της Ελλάδας αλλά και για τα νοσοκομεία των υπόλοιπων χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος μέσος όρος που καταγράφηκε στην παρούσα έρευνα βρίσκεται αρκετά κοντά στον αντίστοιχο μέσο όρο (1,8%) που κατέγραψε ο οργανισμός Health Information Network Europe (HINE) σε παρόμοια έρευνα που διεξήχθη το 2006 σε νοσηλευτικά ιδρύματα 15 χωρών της ΕΕ. Από τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας, διαπιστώνουμε ότι παρόλο που ο συνολικός βαθμός υιοθέτησης και χρήσης πληροφοριακών συστημάτων στα περισσότερα δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα βρίσκεται ακόμα σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, η γενικότερη εικόνα έχει αρχίσει να μεταβάλλεται σαφώς προς το καλύτερο. Το τεράστιο ψηφιακό χάσμα που υπήρχε παλαιότερα ανάμεσα στα νοσηλευτικά ιδρύματα της Ελλάδας και τα νοσηλευτικά ιδρύματα των λοιπών ανεπτυγμένων χωρών της ΕΕ έχει αρχίσει να μειώνεται σημαντικά σε αρκετούς τομείς. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αξιολόγηση, σε εθνικό επίπεδο, της διείσδυσης των ΤΠΕ στα νοσηλευτικά ιδρύματα, μέσα από τη συλλογή έγκυρων στατιστικών δεδομένων βάσει ειδικών δεικτών μέτρησης, αποτελεί θέμα μείζονος σημασίας και επιτακτική ανάγκη για τη λήψη στρατηγικών αποφάσεων και την οριοθέτηση κατάλληλων δράσεων στο άμεσο μέλλον. Η εφαρμογή και επικύρωση του μοντέλου επιμέτρησης HAD-ICT μέσα από την παρούσα έρευνα, καταδεικνύει ότι το συγκεκριμένο μοντέλο μπορεί να αξιοποιηθεί ως ένα «διαγνωστικό εργαλείο συγκριτικής αξιολόγησης» (benchmarking instrument) σε εμπειρικές έρευνες στον τομέα της Υγείας στην Ελλάδα για την αξιόπιστη και αναλυτική εκτίμηση του βαθμού διείσδυσης των ΤΠΕ στα νοσηλευτικά ιδρύματα, τη δημιουργία ενός προφίλ για κάθε νοσοκομείο, καθώς επίσης και για τη διεξαγωγή παράλληλων συγκρίσεων ανάμεσα σε ομοειδή νοσηλευτικά ιδρύματα. http://www.enthesis.net http://www.enthesis.net/index.php?option=com_content&view=article&id=325:enthesis6555&catid=27:e-health&Itemid=6 των Σπύρου Κίτσιου, Βασιλικής Μάνθου & Μάρως Βλαχοπούλου